Ghe của thằng Đậu luồn qua khúc rạch cuối cùng khi trời vừa hé sáng. Sương còn giăng trắng mặt nước, nhưng phía trước, sau rặng cau cao vút đứng thẳng tắp như hàng lính gác, một cơ ngơi hiện dần ra khiến Cường phải hé mắt nhìn cho kỹ. Chàng vốn sinh ra ở xóm nghèo Rạch Giá, cả đời chỉ biết nhà lá vách phên, cùng lắm là cái dinh ngói ba gian của Hương quản Tỏi mà chàng từng nguyền rủa. Vậy mà trước mắt bây giờ là một tòa nhà ngói năm gian đồ sộ, sân gạch tàu đỏ au trải rộng, ao sen phẳng lặng phản chiếu mấy đóa hồng còn ngậm sương, và xa hơn nữa là một dãy nhà mái tôn to lớn mà chàng đoán chừng là nhà máy xay lúa — thứ chàng mới chỉ nghe người ta kháo nhau chứ chưa từng tận mắt.
— Tới rồi đó anh Cường — thằng Đậu ghìm mái chèo, giọng còn ngái ngủ — Điền sản bà Phủ Hạnh. Ông nội em dặn em đưa anh tới cổng sau, đừng đi cổng chính cho người ta dòm ngó.
Cường gật đầu, tay bất giác đưa lên rờ chỗ sườn còn quấn băng. Vết chém của Sáu Thẹo tuy đã khép miệng nhưng mỗi lần cựa mạnh vẫn nhói buốt tận xương. Chàng nhét lá thư của thầy Cảnh vào trong lớp áo bà ba, cẩn thận như giữ một mạng người — mà đúng là một mạng người thật, mạng của chính chàng.
Ghe cập vào cầu ván bến sau. Thằng Đậu không lên bờ, chỉ chống sào giữ ghe.
— Em phải chèo về cho kịp, kẻo ông nội mong. Anh ráng giữ mình. Có ngày trời thương, anh em mình gặp lại.
Cường siết chặt vai thằng nhỏ, lòng dâng lên một nỗi biết ơn không nói nên lời. Suốt mấy tháng lang bạt, chàng gặp toàn kẻ muốn lấy mạng mình, vậy mà ông trời cũng để lại đây đó những tấm lòng như thầy Cảnh, như thằng Đậu này.
— Về đi. Nói với ông nội... cậu Cường này sống được ngày nào là còn nhớ ơn ngày đó.
Ghe rời bến, chèo khuất vào màn sương. Cường đứng lại một mình bên cầu ván, thân thể mỏi nhừ, áo quần còn ám mùi thuốc Bắc và bùn sông. Chàng hít một hơi dài, sửa lại vạt áo, rồi men theo con đường lát gạch dẫn vào trong.
Chưa đi được mấy bước thì một giọng đàn bà the thé vang lên chặn ngang:
— Ê! Thằng kia! Đi đâu đó? Bến này của người nhà, đâu phải chỗ ai muốn vô thì vô!
Cường quay lại. Một người đàn bà chừng năm mươi tuổi, dáng đẫy đà, tóc búi cao, miệng đang bỏm bẻm nhai trầu, hai tay chống nạnh đứng chắn giữa lối. Bà nhìn chàng từ đầu tới chân, ánh mắt đầy nghi ngại như dò xét một tên trộm gà.
— Dạ thưa bác — Cường cúi đầu, giọng lễ phép mà không kém phần lanh lợi — con là người thầy thuốc Cảnh ở phố Cần Thơ gửi tới. Có thư thầy viết cho bà Phủ đây ạ.
Chàng rút lá thư ra, hai tay cung kính đưa lên. Người đàn bà — sau này Cường biết là vú Bảy, người coi việc nhà và bếp núc thân tín của bà chủ đã mấy chục năm — nhíu mày cầm lấy, lật qua lật lại tờ giấy gấp làm tư mà bà chẳng đọc được chữ nào.
— Thầy Cảnh hả? Ừ, thầy Cảnh thì bà chủ có quen. Mà mày là ai? Sao mặt mày xanh lét vậy? Bịnh à?
— Dạ con... con lỡ đường, dọc sông bị cướp đâm cho một nhát, may thầy Cảnh cứu. Thầy thấy con hết chỗ nương thân mới viết thư nhờ bà Phủ cho con làm công đặng dưỡng thương ạ.
Vú Bảy nheo mắt, quét cái nhìn lần nữa khắp người chàng trai. Trời đất quỷ thần ơi, cái thằng này ăn nói dẻo quẹo, mặt mũi coi cũng sáng sủa, mà cái thân hình dưới lớp áo bà ba bạc phếch kia thì rắn chắc như tạc bằng gỗ lim, vai rộng, cánh tay cuộn bắp. Bịnh gì mà bịnh, coi khỏe như trâu. Bà đàn bà lọc lõi ngẫm bụng vậy, nhưng cái mác "thầy Cảnh gửi tới" thì không phải chuyện đùa. Thầy Cảnh là ân nhân của cả điền sản này, năm ngoái bà chủ đau ngực thổ huyết, chính thầy lặn lội tới bốc thuốc mới qua khỏi.
— Thôi được. Đi theo tao. Mà nè — bà quay lại, chỉ ngón tay quết vôi vào mặt Cường — vô trong đừng có láo liên con mắt, đừng có rớ tay rớ chân vô cái gì hết nghe chưa. Cái dinh này không thiếu thằng ăn cắp đội lốt ăn xin đâu.
Cường cười khà, gãi đầu:
— Dạ bác cứ yên tâm. Con mà có tính đó thì trời tru đất diệt.
Vú Bảy hứ một tiếng rồi quày quả đi trước. Cường lẽo đẽo theo sau, mắt kín đáo thu vào tầm nhìn cả cái cơ ngơi. Càng vào trong chàng càng ngợp. Vườn cây trái xum xuê không thiếu thứ gì: xoài, mận, sầu riêng, măng cụt, mấy gốc vú sữa già tàn xòe rộng như cái dù khổng lồ. Bên hông nhà là một khoảnh vườn kiểng cắt tỉa công phu, có non bộ đắp giả sơn, có hồ nuôi cá tàu đỏ rực. Phía sau, tiếng máy xay lúa chạy hơi nước rền vang, khói tỏa lên trời một cột đen, phu công gánh lúa ra vô nườm nượp. Cường thầm nhủ, người ta giàu tới cỡ này thì một mình chàng có nai lưng cày cả đời chắc cũng chẳng bằng cái góc vườn.
Vú Bảy dẫn chàng vòng ra sân sau, bảo ngồi chờ nơi cái ghế đẩu dưới giàn bông giấy, rồi đi vào trong bẩm báo. Cường ngồi xuống, nghe cơn mệt thấm dần vào từng thớ thịt. Chàng nhắm mắt lại một lát, tai vẫn để ý tiếng bước chân, cái tật đề phòng đã ăn vào máu mấy tháng nay.
Chừng nửa tuần trà, có tiếng dép lẹp xẹp cùng tiếng vòng vàng khua leng keng. Cường mở mắt, đứng bật dậy — và trong một thoáng, chàng quên mất cả cơn đau bên sườn.
Từ trong nhà bước ra là một người đàn bà. Nàng — hay phải gọi là bà? — trạc ngoài ba mươi, dáng đẫy đà mà cân đối, da trắng như ngó sen, mặc chiếc áo dài lụa màu mỡ gà bó lấy tấm thân mặn mà. Cổ tay đeo đôi vòng cẩm thạch xanh biếc, tóc vấn cao gọn gàng để lộ cái gáy trắng nõn. Gương mặt nàng phúc hậu mà vẫn có nét kiêu sa của người quyền quý, đôi mắt hơi xếch, ươn ướt, đưa đi đưa lại có cái gì đó vừa nghiêm nghị vừa đa tình khó nói.
Cường vội cúi rạp người:
— Dạ thưa bà Phủ. Con... con là người thầy thuốc Cảnh gửi tới ạ.
Bà Phủ Hạnh không đáp ngay. Nàng cầm lá thư đã mở, chậm rãi đọc lướt qua từng dòng chữ nghiêng nghiêng của ông lang già, đôi lông mày thanh khẽ nhíu lại. Trong thư, thầy Cảnh chỉ viết vắn tắt rằng đây là một chàng trai lương thiện gặp nạn dọc đường, tứ cố vô thân, xin bà rủ lòng cho làm công dưỡng thương, tuyệt nhiên không nhắc gì chuyện án mạng hay truy lùng. Ông lang khôn ngoan lắm.
Đọc xong, nàng ngẩng lên. Và lần này, ánh mắt nàng không còn ở trên tờ giấy nữa mà lướt qua người chàng trai đang cúi đầu trước mặt. Cái nhìn ấy thoạt tiên chỉ như dò xét, nhưng rồi dừng lại nơi bờ vai rộng, nơi cánh tay rám nắng lộ ra dưới ống áo xắn, nơi khuôn ngực dày phập phồng theo hơi thở. Một chàng trai mười tám, mười chín, thân hình như một pho tượng đồng, dẫu mệt mỏi tiều tụy vẫn toát ra cái sinh khí ngồn ngộn của tuổi trẻ. Bà Phủ Hạnh, người đàn bà goá bụa đã ba năm ròng ngủ một mình giữa cái dinh mênh mông này, bất giác thấy trong lồng ngực có cái gì khẽ nhói lên. Nàng vội đưa mắt đi chỗ khác, giọng cất lên đã lấy lại vẻ đường bệ:
— Ngẩng đầu lên coi.
Cường ngẩng lên. Bốn mắt gặp nhau. Chàng vốn quen với đàn bà, quen cả những cái nhìn kín đáo của họ, nên chỉ thoáng qua là chàng đã đọc được điều gì thấp thoáng trong đôi mắt ươn ướt kia. Nhưng chàng khôn hồn giấu biến, chỉ để lộ vẻ thật thà pha chút rụt rè của một kẻ tứ cố vô thân đang cầu cạnh.
— Tên gì? Quê quán ở đâu? — nàng hỏi.
— Dạ con tên Cường ạ. Quê con ở xa lắm, tuốt dưới miệt biển. Nhà nghèo, cha mẹ mất sớm, con đi làm mướn kiếm ăn, ai dè dọc đường gặp cướp...
Chàng để giọng chùng xuống đúng lúc, mắt cụp xuống nhìn đất, cái điệu bộ khiến người nghe không nỡ gạn hỏi thêm. Bà Phủ Hạnh liếc nhìn chỗ sườn quấn băng lộ ra khi chàng cử động, khẽ chép miệng.
— Bị đâm nặng vậy mà còn lết được tới đây. Số mày cũng lì đó. — Nàng ngừng một chút, rồi hỏi bâng quơ — Thầy Cảnh nói mày biết làm vườn. Có thiệt không, hay chỉ nói cho có?
Cường ngước lên, lần này thì nụ cười lém lỉnh đã trở lại nơi khóe môi, cái nụ cười mà bao nhiêu cô gái lục tỉnh từng chết mê chết mệt:
— Dạ thưa bà, con lớn lên từ ruộng vườn. Cây gì trồng lúc nào, tỉa lúc nào, bón phân ra sao con rành hết. Bà cho con coi cái vườn, con mà làm không nên hồn thì bà đuổi con đi, con hổng dám cãi nửa lời.
Bà Phủ Hạnh bật cười — một tiếng cười ngắn mà nàng vội nén lại. Cái thằng, ăn nói có duyên thật. Ba năm nay quanh nàng toàn là người làm cúi đầu dạ dạ, hay đám bà con nhà chồng mặt mày lúc nào cũng như đưa đám. Lâu lắm rồi mới có một kẻ dám cười cợt đối đáp trước mặt nàng như vầy.
— Được. Cái miệng mày dẻo lắm. — Nàng quay sang vú Bảy đang đứng chầu rìa — Vú dọn cho nó gian nhà ngang ngoài kia mà ở. Ngày mai cho nó ra coi vườn kiểng với mấy gốc cây trái phía sau. Vết thương còn đó thì làm nhẹ nhẹ thôi, chớ để nó lăn đùng ra đây thì thầy Cảnh rầy tao.
— Dạ. — Vú Bảy dạ mà bụng còn hậm hực, liếc Cường một cái sắc lẻm.
— Con đội ơn bà. — Cường sụp xuống vái một cái thật sâu, trong lòng thở phào. Vậy là chàng đã có chỗ nương thân, ít ra là tạm thời, ở một nơi mà bọn Sáu Thẹo khó lòng dòm ngó tới.
*
Chiều hôm ấy, sau khi được vú Bảy dẫn ra gian nhà ngang — một dãy nhà vách ván sạch sẽ dành cho người làm, cửa sổ nhìn thẳng ra ao sen — Cường được gọi lên nhà trên dùng cơm. Đây là cái lệ trong dinh: người làm ăn ở nhà dưới, nhưng khách của thầy Cảnh thì bà chủ cho ngồi mâm riêng gần nhà trên, coi như nể mặt ân nhân.
Mâm cơm dọn ra khiến Cường mấy tháng nay ăn cơm nắm với mắm ruốc phải nuốt nước bọt: cá lóc kho tộ, canh chua bông điên điển, thịt heo quay giòn rụm, đĩa rau luộc xanh mướt. Chàng ăn từ tốn, giữ ý tứ, nhưng cái đói của kẻ trọng thương khiến chàng phải cố lắm mới không lùa lấy lùa để.
Ngồi cách đó một quãng nơi bộ trường kỷ, bà Phủ Hạnh vừa nhấp trà vừa kín đáo đưa mắt nhìn sang. Nàng thấy cái cách chàng cầm đũa, cái cách chàng nhường đĩa thức ăn ngon cho vú Bảy khi bà tình cờ đi ngang, cái cách chàng khẽ nhăn mặt rồi lại cố nuốt cơn đau khi cựa người — tất cả những cái vụn vặt ấy cứ đọng lại trong lòng nàng một cách kỳ lạ. Ba năm goá bụa, tưởng lòng đã nguội như tro tàn, vậy mà chỉ một buổi chiều...
Nàng đang miên man thì bên ngoài có tiếng chân người, rồi tiếng vú Bảy lật đật:
— Trời đất, cậu Hai... à không, Hội đồng tới!
Bà Phủ Hạnh khẽ giật mình, đặt chén trà xuống. Từ ngoài cổng, một người đàn ông gầy cao, tuổi trạc ngoài năm mươi, mặc áo dài the đen, đầu chít khăn đóng, râu lún phún bạc, chậm rãi bước vào. Đó là Hội đồng Cẩn — anh ruột của ông phủ quá cố, người từ ngày em trai mất cứ lấy cớ "coi sóc hương hỏa" mà lui tới điền sản, thực chất là dòm ngó cái gia sản kếch xù mà nàng đang nắm giữ.
— Chú Cẩn. — Bà Phủ Hạnh đứng dậy, giọng lễ phép mà nhạt — Chú tới sao không cho người báo trước.
— Anh em trong nhà, báo trước làm chi cho khách sáo. — Hội đồng Cẩn cười khảy, mắt đã lia một vòng khắp gian nhà. Rồi cái nhìn lạnh lẽo ấy dừng lại nơi Cường đang ngồi bên mâm cơm. — Ủa? Người mới hả thím? Coi bộ lạ mặt.
Cường vội buông đũa, đứng lên khoanh tay cúi đầu:
— Dạ con chào ông.
Hội đồng Cẩn không đáp, chỉ nheo mắt quan sát chàng trai một hồi lâu, cái nhìn dò xét từ đầu tới chân như đang định giá một món hàng, rồi quay sang em dâu, giọng nhả từng chữ:
— Thím dạo này rộng bụng dữ hen. Người dưng nước lã ở đâu không rõ lai lịch mà cũng rước về cho ngồi ăn cơm nhà. Cái dinh này là hương hỏa của ông phủ nhà tôi để lại, chớ đâu phải cái quán trọ ai muốn vô thì vô.
Không khí trong nhà bỗng đặc quánh lại. Bà Phủ Hạnh siết chặt cái khăn tay, mặt vẫn giữ vẻ điềm nhiên nhưng ánh mắt đã ánh lên tia sắc lạnh. Còn Cường thì cúi thấp đầu hơn, trong bụng thầm kêu trời đất quỷ thần ơi — chàng vừa mới yên thân được nửa ngày, giờ lại có kẻ soi mói tới lai lịch. Chàng chưa kịp nghĩ ra cách đối đáp cho vẹn cả đôi đường, thì đôi mắt hằn học của ông Hội đồng đã lại quét về phía chàng, nấn ná nơi con dao găm cán sừng giắt hờ nơi lưng quần chàng chưa kịp giấu.
— Cái vật đó... — Hội đồng Cẩn nhíu mày, giọng trầm hẳn xuống — mày lấy ở đâu ra vậy, thằng kia?